اين گفتار دليل بر اين است كه هر فقيرى ستايش نمىشود بلكه فقيرى ستوده است كه خشمگين نشود و به فقر خود راضى و خوشحال باشد ؛ زيرا به ثمرات آن آگاه است . گفته شده است : در دنيا به بنده چيزى داده نمىشود جز اين كه به او مىگويند : اين را به سه شرط بگير : مشغوليّت ، غم و طول حساب . امّا ادب ظاهر فقير آن است كه اظهار عفاف و تجمّل كند و از شكايت و ابراز فقر خوددارى ورزد ، بلكه فقرش را پنهان بدارد ، و پنهان كردن آن را اظهار نكند . در حديث آمده است : « خداوند فقير عفيف عيالمند را دوست مىدارد » ؛ « 58 » و فرموده است : يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ . « 59 » گفته شده است : بهترين اعمال در هنگام سختى تجمّل است . يكى از بزرگان گفته است : پنهان داشتن فقر از گنجهاى نيكوكارى است . امّا ادب فقير در معاشرت آن است كه براى توانگر به سبب توانگرى او فروتنى نكند ، بلكه بر او تكبّر ورزد . على ( ع ) فرموده است : چقدر تواضع توانگر نسبت به فقير براى درك ثوابهاى الهى نيكوست و نيكوتر از اين تكبّر بر توانگر است به سبب وثوقى كه به خداوند دارد . اين رتبهء فقير است و كمترين وظيفهء او آن است كه با توانگران آميزش نكند و رغبتى به همنشينى با آنها نداشته باشد ؛ چه آن از مبادى طمع است . يكى از عارفان گفته است : هر گاه فقير به توانگران ميل كند دستگيرهء او كج شده و اگر در آنها طمع كند عصمت او منقطع گرديده ، و اگر بدانها آرامش يابد گمراه شده است و نبايد براى خوشامد توانگران و به دست آوردن عطاياى آنان از ذكر حقّ خاموشى گزيند . امّا ادب فقير در اعمالش اين است كه به سبب فقر و نادارى در عبادت خداوند سستى نكند ، و از بذل اندك زيادتى كه از معيشت او مىماند دست باز ندارد ، چه اين جهد مقلّ يا منتهاى تلاش انسان فقير است و فضيلت اين انفاق از بخشيدن اموال بسيار در حال توانگرى بيشتر است . پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « يك درهم صدقه در نزد خداوند افضل از صد هزار درهم است . » عرض كردند : اى پيامبر خدا اين امر چگونه است ؟ فرمود : « مردى از بابت مال خود صد هزار درهم بيرون مىآورد و صدقه مىدهد ، و مردى يك درهم از دو درهمى كه جز آنها چيزى ندارد بيرون مىآورد و با خوشى خاطر صدقه مىدهد . صاحب يك درهم ثوابش بيشتر از ثواب صاحب صد هزار

--> ( 58 ) پيش از اين مكرّر ذكر شده است . ( 59 ) بقره / 273 : . . . از شدّت خويشتندارى ناآگاهان آنان را توانگر مىپندارند .